شما اینجا هستید: تفسیر ها > روز اکمال دین و اتمام نعمت
روز اکمال دین و اتمام نعمت
حُرِّمَتْ عَلَیكُمُ الْمَیتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزیرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَیرِ اللَّهِ بِهِ وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّیةُ وَ النَّطیحَةُ وَ ما أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ ما ذَكَّیتُمْ وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ ذلِكُمْ فِسْقٌ الْیوْمَ یئِسَ الَّذینَ كَفَرُوا مِنْ دینِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیكُمْ نِعْمَتی‏ وَ رَضیتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دیناً فَمَنِ اضْطُرَّ فی‏ مَخْمَصَةٍ غَیرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ
وشت مردار، و خون، و گوشت خوك، و حیواناتى كه به غیر نام خدا ذبح شوند، و حیوانات خفه شده، و به زجر كشته شده، و آنها كه بر اثر پرت‏شدن از بلندى بمیرند، و آنها كه به ضرب شاخ حیوان دیگرى مرده باشند، و باقیمانده صید حیوان درنده -مگر آنكه (به موقع به آن حیوان برسید و) آن را سرببرید- و حیواناتى كه روى بتها (یا در برابر آنها) ذبح مى‏شوند، (همه) بر شما حرام شده است و (همچنین) قسمت كردن گوشت حیوان به وسیله چوبه‏هاى تیر مخصوص بختآزمایى تمام این اعمال، فسق و گناه است. امروز، كافران از (زوال) آیین شما، مأیوس شدند. بنابراین، از آنها نترسید! و از (مخالفت) من بترسید! امروز، دین شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفتم؛ اما آنها كه در حال گرسنگى، دستشان به غذاى دیگرى نرسد، و متمایل به گناه نباشند، (مانعى ندارد كه از گوشتهاى ممنوع بخورند). خداوند، آمرزنده و مهربان است. (مائده / ۳)

ده نوع غذای مسموم وکشنده

خداوند متعال در ابتدای این آیه شریف از ده نوع غذای حرام نام می‌‌برد که هیچ مسلمانی در حالت عادی نباید از آنها استفاده نماید؛ مگر اینکه به اضطرار و ناچاری گرفتار شود. در این صورت استفاده ازآن موارد در حد ضرورت اشکال ندارد. چرا که خداوند متعال در همین آیه می‌‌فرماید: «فَمَنِ اضْطُرَّ فی‏ مَخْمَصَةٍ غَیرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ».

  علت مسموم و کشنده بودن این دسته از غذاها را باید در تأثیر منفی که بر روح انسان باقی می‌‌گذارند جویا شد؛ چرا که غذای حرام روح انسانی را به ورطه نابودی می‌‌کشاند. آنچه در آیه بدان اشاره شده است، بدین ترتیب دسته‌بندی می‌شوند: ۱. میته ۲. خون ۳. گوشت خوك ۴. حیوانى كه براى غیر خدا ذبح شود ۵. منخنقه ۶. موقوذه ۷. متردیه ۸. نطیحه ۹. ما اكل السبع ۱۰. ما ذبح على النصب.

بعد از شمردن اینها استقسام به ازلام را یادآور مى‏شود كه به دو معنا مى‏آید: به معناى تقسیم گوشت از راه قمار و به معناى استخاره و فال زدن.[1]

توضیح  مختصر عبارات: «الْمُنْخَنِقَةُ»، حیوانى است كه خفه شده باشد، چه به دست انسان یا حیوان، یا خود به خود. «الْمَوْقُوذَةُ»، حیوانى است كه با ضرب و شكنجه جان دهد. رسم عرب بر آن بوده كه بعضى حیوانات را به احترام بت‏ها آن قدر مى‏زدند تا جان دهد و این كار را نوعى عبادت مى‏پنداشتند. «الْمُتَرَدِّیةُ»، حیوان پرت شده از بلندى و «النَّطِیحَةُ»، حیوانى كه بر اثر شاخ‏خوردن مرده باشد.

روز اکمال دین و اتمام نعمت چه روزی است؟

در اینکه مقصود از «اکمال دین» در آیه مورد نظر چیست، سه نظریه مطرح شده است:

۱. منظور از «دین»، قوانین واحکام شرع است؛ یعنی در آن روز قوانین اسلام کامل شد، و پس از آن دیگر در اسلام خلأ قانونی وجود ندارد.

پاسخ به این نظر: اگر مقصود از اکمال دین، کمال تشریعی بود، باید بعد از نزول آیه حکمی بر پیامبر(ص) نازل نمی‌گشت، با اینکه مطابق با روایات بسیاری، «آیه کلاله» و«آیه ربا» و برخی دیگر از احکام، بعد ازآن روز بر پیامبر (ص) نازل شد.

طبری از براء بن عازب نقل می‌کند که آخرین آیه‌ای که بر پیامبر(ص) نازل شد، آیه: « یسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ یفْتیكُمْ فِی الْكَلالَة» بود.[2]

۲. برخی معتقد هستند که مقصود از دین درآیه «اکمال»، حج است؛ یعنی در آن روز خاص و باشکوه، خداوند حجِ شما را کامل کرد.

پاسخ اول: حج  جزء شریعت اسلامی است نه دین، و حمل دین بر شریعت که جزئی از آن حج است، خلاف ظاهر به نظر می‌‌رسد؛

پاسخ دوم: این توجیه با ظاهر کلمه «الیوم» سازگاری ندارد؛ زیرا مقصود از «الیوم» ظرف زمان حاضر و همان زمان نزول و ابلاغ آیه می‌‌باشد. لذا باید دید در آن روز چه اتفاقی افتاده که به سبب آن، دین کامل شده است. از طرفی، بنا بر روایات متواتر، می‌‌دانیم که درآن روز جز ابلاغ ولایت امام علی (ع) واقعه دیگری نبوده است.

۳. مقصود از «اکمال دین» کامل شدن ارکان آن توسط ولایت و امامت امام علی(ع) است؛ زیرا با ادامه نبوت از طریق امامت است که دین به قله کمال خود خواهد رسید.[3]

پس روز اکمال دین و اتمام نعمت، روزی است که امیرالمؤمنین(ع) به دستور خداوند به امامت و ولایت الهی منصوب شد.



[1]. ترجمه المیزان: ‏۵ / ۲۷۱.

[2] تفسیرطبری: ذیل سوره نساء / ۱۷۶.

[3]. علی اصغر رضوانی، امام شناسی و پاسخ به شبهات:۱ / ۲۷۸.

ارسال نظر